Draagmoederschap en afstamming: het EHRM blijft terughoudend

 Afdrukken

Thema : Begin van het leven / Draagmoederschap

Nieuws

Gepubliceerd op : 30/06/2021

Auteur / Bron : Europees Instituut voor Bio-ethiek

In het arrest Valdís Fjölnisdóttir e.a. tegen IJsland van 18/05/2021 klaagden twee vrouwen bij het Euro­pees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) een schending aan van hun privé of gezinsleven omdat de IJslandse staat had geweigerd hun ouderschap te erkennen over het kind dat door een draagmoeder ter wereld was gebracht. Het Hof ziet in deze niet-erkenning geen schending van artikel 8 van het EV(erdrag)RM, aangezien de klagers geen concrete aanwijzingen aanbrachten dat deze niet-erkenning hun gezinsleven had verstoord.

De feiten

Twee vrouwen hadden via draagmoederschap en tegen betaling een kind besteld dat in 2013 werd geboren uit een Californische vrouw. Ze waren burgerlijk gehuwd doch hadden geen biologische band met het kind. Na een beroep op de rechtbank, had het kind de IJslandse nationaliteit verkregen en werd het voorlopig in het pleeggezin van de verzoekers geplaatst. Het echtpaar vraagt vervolgens de erkenning aan van de afstammingsband met dit kind. Tegelijk startten ze een adoptieprocedure op, die ze na hun echtscheiding in 2015 evenwel introkken. Het kind wordt uiteindelijk in pleegzorg geplaatst bij een van de twee vrouwen (die intussen met een andere vrouw was gaan samenwonen) met bezoekrecht voor de vrouw de samen met haar de draagmoeder­overeenkomst had afgesloten en inmiddels ook met een andere partner samenwoonde.

Aangezien de IJslandse autoriteiten weigerden de afstammingsband met het kind te erkennen, stelden beide vrouwen een beroep in bij het EHRM wegens schending van hun privé- en gezinsleven.

Het EHRM-arrest

Het Hof erkent het bestaan van een gezinsleven tussen de twee vrouwen en het kind, ondanks hun echtscheiding en het ontbreken van een biologische band met het kind. Het huldigt een brede opvat­ting van het gezinsleven, dat kan bestaan in een huwelijksgemeenschap of in andere de facto ‘familie­verbanden', die kunnen bestaan tussen paren van hetzelfde geslacht die ongehuwd samenwonen, of nog, wanneer andere factoren een voldoende stabiele relatie aantonen'.

De rechters onderzoeken vervolgens of de IJslandse staat zich door de niet-erkenning van hun ouder-kindrelatie onterecht had ingemengd in het gezinsleven van de drie verzoekers.  Zij stellen vast dat de IJslandse wetgeving alleen de vrouw die van het kind bevalt en haar echtgenoot, als de ouders van dit kind beschouwt. Daarnaast volgen de rechters de argumentatie van de advocaten van de IJslandse staat dat een verbod op draagmoederschap vrouwen beschermt en belet dat ze louter uit financiële overwegingen instemmen. Bijkomend blijft het recht van elk kind gewaarborgd ooit zijn of haar natuurlijke ouders te kennen.  Alles samengenomen vindt het EHRM dit legitiem en kent de lidstaten een ruime beoor­de­lings­marge toe over een onderwerp dat ‘delicate morele en ethische kwesties op­roept waarover onder de lidstaten geen consensus bestaat'.  Het Hof aanvaardt dat IJsland binnen zijn be­oordelingsmarge is gebleven met zijn weigering de gezinsrelatie van verzoekers als een geldige afstammings­band te erkennen. Door het kind in pleegzorg te plaatsen bij een van de verzoekers, het de IJslandse nationaliteit toe te kennen en een mogelijke adoptie niet uit te sluiten, had IJsland het gezinsleven van verzoekers juist geëerbiedigd en beschermd, zo besloot het Hof.

Het EHRM sluit zich aldus aan bij zijn eerdere beslissingen over draagmoederschap en IVF zonder biologische band, met name het arrest S.H. et al. v. Austria. In een eerder raadgevend advies had het Hof al aangeraden de juridische verwantschapsband voor te behouden voor die gevallen waar de biologische afstamming tussen ouder en kind vaststaat.

Bij dit arrest heeft Belg Paul Lemmens, de voorzitter van de Kamer, een persoonlijke nota laten toe­voegen, waarin hij, alhoewel hij zich schaart achter de niet-schending van het privéleven, de overwe­gingen van het Hof over de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer van het kind nuanceert. Daarin geeft hij aan dat het draagmoederschap in de samenleving in volle ontwikkeling is. Hij stelt zich de vraag of het nog te verantwoorden valt ‘een juridisch vacuüm in stand te houden en de voorwaarde van een biologische band tussen de wensouders en het kind te blijven stellen, dan wel de morele waarden te laten prevaleren die in de samenleving heersen'.  

Wij stellen ons de vraag of het niet beter zou zijn de praktijk van het draagmoederschap internationaal gewoon te verbieden, zodat kinderen niet worden gescheiden van hun natuurlijke ouders, eerder dan die praktijk kunstmatig te gaan vastknopen aan een fictieve afstammingsband?


Vergelijkbare artikelen

Nederland: eerste draagmoederschap voor een mannelijk paar

Nederland: eerste draagmoederschap voor een mannelijk paar

- Draagmoederschap

Op 5 augustus werd in het "vruchtbaarheidscentrum" Nij Geertgen in Elsendorp, Nederland, het eerste kind geboren op grond van een draagmoederschapsovereenkomst tussen een draagmoeder en een mannelijk paar.

Afgezien van het feit dat het hier om het eerste officiële draagmoederschap voor een mannelijk paar in Nederland gaat, is deze geboorte ook het eerste draagmoederschap is dat in Nederland wordt uitgevoerd met een eiceldonatie, via in-vitrofertilisatie. Naast de biologische en de juridische ...

Lees meer

Commercieel draagmoederschap nu geoorloofd in New York

Commercieel draagmoederschap nu geoorloofd in New York

- Draagmoederschap

De staat New York heeft het commercieel draagmoederschap gelegaliseerd in het kader van een budgetprogramma dat besmet is door de coronaviruspandemie. Aangenomen tijdens de covid-19-crisis, "achter de gesloten deuren van een voor het publiek gesloten Capitool", is deze ontwikkeling ernstig, zowel juridisch als moreel. Vanaf februari 2021 kunnen steriele of homoseksuele paren een kind krijgen dat verwekt is door in-vitrofertilisatie en gedragen wordt door een vrouw die betaald wordt voor haar...

Lees meer

Draagmoederschap: de inperking brengt de tekortkomingen van een geglobaliseerde markt aan het licht

Draagmoederschap: de inperking brengt de tekortkomingen van een geglobaliseerde markt aan het licht

- Draagmoederschap

Het sluiten van de grenzen van veel landen heeft bijzondere gevolgen voor koppels die gebruik maken van draagmoederschap. Velen van hen zijn niet in staat om het land te bereiken waar de draagmoeder verblijft om op tijd voor de geboorte van het kind aan te komen. Deze situatie doet zich met name voor bij verschillende koppels die in Frankrijk wonen, een land waar de praktijk van het draagmoederschap verboden is, op grond van de beginselen van onbeschikbaarheid en niet-verhandelbaarheid van...

Lees meer